'लॉजिंग'च्या नावाखाली सुरु असलेला गोरखधंदा

  -उमाजी म. केळुसकर ⬑ दादागिरी ⬉

 
अलिबाग, महाराष्ट्रातील एक शांत आणि नयनरम्य पर्यटनस्थळ. पण या निसर्गरम्य भूभागावर सध्या एका गंभीर समस्येची छाया पडलेली दिसत आहे - ती म्हणजे 'लॉजिंग'च्या नावाखाली छुप्या मार्गाने सुरु असलेला वेश्याव्यवसाय. नुकतीच वरसोली येथील 'हॉटेल लोटस लॉजिंग'वर अलिबाग पोलिसांनी टाकलेली धाड, ही केवळ या समस्येची एक झलक आहे. या धाडीत दोन आरोपींना रंगेहाथ पकडण्यात आले आणि एका पीडित तरुणीची सुटका करण्यात आली. ही कारवाई कौतुकास्पद असली, तरी काही गंभीर प्रश्न उपस्थित करते. अलिबागमध्ये देहविक्रीचा व्यवसाय इतक्या सर्रासपणे का आणि कसा सुरु आहे? पोलिसांना याची माहिती आधी का मिळत नाही? आणि अशा घटना वारंवार का घडत आहेत?

         अलिबाग पोलिसांनी २४ जून रोजी पहाटे पावणेचार वाजता वरसोलीतील हॉटेल लोटस लॉजिंगवर छापा टाकून देहविक्रीचा पर्दाफाश केला. ज्योत्स्ना झंटू दास आणि राजेश रामलखन चौपाल या दोघांना अटक करण्यात आली. विशेष म्हणजे, हे दोघे हॉटेल लोटस लॉजिंग भाडेतत्त्वावर चालवत होते आणि तिथेच हा कुंटणखाना चालवत होते. पोलिसांनी एका बनावट ग्राहकाच्या मदतीने हा प्रकार उघडकीस आणला, जो पोलिसांच्या कार्यपद्धतीचा एक भाग आहे. या कारवाईत २१,५०० रुपयांचा मुद्देमाल जप्त करण्यात आला असून, पीडित २७ वर्षीय तरुणीला सुधारगृहात पाठवण्यात आले आहे. ही निश्चितच एक सकारात्मक कारवाई आहे, जी अशा अवैध धंद्यांवर अंकुश लावण्यासाठी आवश्यक आहे.

          या गंभीर समस्येच्या मुळाशी केवळ वैयक्तिक गुन्हेगार नाहीत, तर रायगड जिल्ह्यात गेल्या काही वर्षांपासून महिलांवरील अत्याचाराच्या वाढलेल्या घटना आणि त्याचे सामाजिक परिणामही आहेत. जिल्ह्याचे झपाट्याने झालेले औद्योगिकीकरण आणि त्यामुळे बाहेरून मोठ्या प्रमाणात आलेल्या मनुष्यबळाचा या गुन्हेगारी वाढीशी जवळचा संबंध आहे, हे नाकारता येत नाही. देहविक्रीचे हे व्यवसाय प्रामुख्याने बाहेरून आलेल्या व्यक्तींकडून चालवले जात असल्याने, येथील स्थानिकांसाठी ते डोकेदुखी ठरले आहेत. अलिबाग तालुक्याचा शांत, पर्यटनप्रधान परिसर या अवैध धंद्यांमुळे दूषित होत आहे, ज्यामुळे स्थानिकांच्या सुरक्षिततेचा आणि सामाजिक वातावरणाचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे.

         याच घटनेच्या पार्श्वभूमीवर मागील घटनांचा उल्लेख करणे गरजेचे आहे. अवघ्या सहा महिन्यांपूर्वी, म्हणजेच १७ डिसेंबर २०२४ रोजी रायगड स्थानिक गुन्हे शाखेने चेंढरे येथील 'ओयो'च्या नावाखाली चालवल्या जाणाऱ्या 'हॉटेल शान'मध्ये सुरु असलेल्या देहविक्रीचा भांडाफोड केला होता. या प्रकरणात चेंढरे येथील एका दाम्पत्याला अटक करण्यात आली होती. केवळ ही दोन उदाहरणे नाहीत, तर अलिबागमध्ये असे प्रकार यापूर्वीही उघडकीस आले आहेत.  जून २०१९ मध्ये किहीम बीचजवळील एका बंगल्यात सुरू असलेल्या पोलिसांनी वेश्याव्यवसायावर छापा टाकला होता. तेथे पोलिसांनी काही टीव्ही कलाकार आणि इतरांसह सात महिलांना सापडल्या होत्या.  या प्रकरणात ड्रग्ज देखील सापडले होते. या घटना, केवळ लॉजिंग किंवा हॉटेलपुरत्या मर्यादित नसून, बंगल्यांमध्येही अशा प्रकारचा अवैध व्यवसाय सुरु असल्याचे दाखवतात. एकापाठोपाठ एक अशा अनेक मोठ्या कारवाया अलिबाग परिसरातून उघडकीस येणे हे केवळ योगायोग नाही, तर ही एक गंभीर सामाजिक समस्या बनली आहे.

        या घटनांमधून पोलिसांच्या भूमिकेवर काही प्रश्नचिन्ह निर्माण होतात. 'हॉटेल लोटस लॉजिंग', 'हॉटेल शान' किंवा किहीम बीचजवळील बंगला यांसारखे व्यवसाय 'लॉजिंग' किंवा 'ओयो'च्या नावाखाली इतके दिवस देहविक्रीचा धंदा कसा चालवत होते? पोलिसांकडे गुप्तचर यंत्रणा आहे, स्थानिक माहिती देणारे लोक आहेत, तरीही हा गोरखधंदा इतके दिवस कसा सुरु राहिला? पोलिसांना 'गुप्त बातमीदारामार्फत' माहिती मिळेपर्यंत प्रतीक्षा करावी लागते का? की त्यांना अशा ठिकाणी सुरु असलेल्या गैरप्रकारांची कल्पना असूनही कारवाईसाठी 'योग्य वेळ' साधली जाते? विशेषतः, जेव्हा या प्रकरणात ड्रग्जचाही समावेश असल्याचे समोर आले होते, तेव्हा या गुन्हेगारीच्या जाळ्याची खोली अधिक गंभीर असल्याचे स्पष्ट होते.

        काही वेळा असे प्रश्न मनात येतात की, अशा प्रकारच्या धंद्यांना स्थानिक प्रशासनाचे किंवा पोलिसांचे छुपे पाठबळ तर नाही ना? जर असे धंदे सर्रासपणे सुरु असतील आणि पोलिसांना त्याची कल्पना नसेल, तर त्यांची कार्यक्षमता आणि गुप्तचर यंत्रणेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होते. आणि जर कल्पना असेल, पण कारवाई होत नसेल, तर ते अधिक गंभीर आहे. 'बनावट ग्राहक' तयार करून कारवाई करणे, ही एक चांगली पद्धत असली तरी, अशा घटना वारंवार घडत असतील तर, पोलीस यंत्रणेने अधिक सक्रियपणे आणि नियमितपणे अशा ठिकाणांवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. केवळ धाड टाकून काही लोकांना अटक करणे ही तात्पुरती उपाययोजना असू शकते, पण या समस्येच्या मुळाशी जाऊन तिचा नायनाट करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

        अलिबाग हे एक महत्त्वाचे पर्यटन केंद्र असल्याने, अशा घटनांमुळे त्याची प्रतिमा मलीन होते. पर्यटनावर आधारित अर्थव्यवस्थेवरही याचा नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. या व्यवसायात अडकलेल्या तरुणींचे जीवन उद्ध्वस्त होते. अनेकदा त्यांना फसवून किंवा बळजबरीने या व्यवसायात ढकलले जाते. या पीडित तरुणींचे पुनर्वसन करणे आणि त्यांना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात आणणे हे पोलिसांच्या आणि सामाजिक संस्थांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

         या गंभीर समस्येवर केवळ पोलिसांची कारवाई पुरेशी नाही. समाजानेही याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे. हॉटेल आणि लॉजिंग मालकांनी अशा अवैध कृत्यांना प्रोत्साहन देऊ नये आणि संशयास्पद हालचाली दिसल्यास पोलिसांना कळवावे. स्थानिक पातळीवर जनजागृती करणे आणि अशा घटनांना आळा घालण्यासाठी सामाजिक दबाव निर्माण करणे आवश्यक आहे.

      अलिबाग पोलिसांना सलाम, त्यांनी धाडसी कारवाई केली. पण आता प्रश्न असा आहे की, पुढील 'लोटस' किंवा 'शान' कधी उघडकीस येईल? अशा घटनांची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी पोलिसांनी अधिक सक्रिय आणि प्रतिबंधात्मक पावले उचलण्याची गरज आहे. केवळ माहिती मिळाल्यावर कारवाई करण्याऐवजी, अशा अवैध व्यवसायांना चालना देणाऱ्या मूळ कारणांचा शोध घेणे आणि त्यावर कायमस्वरूपी तोडगा काढणे आवश्यक आहे. अलिबागला खऱ्या अर्थाने शांत आणि सुरक्षित पर्यटनस्थळ बनवण्यासाठी ही काळाची गरज आहे.