-उमाजी म. केळुसकर ⬑ पुस्तकवेध ⬉
अलिबागचे ज्येष्ठ साहित्यिक शरद कोरडे यांनी लिहिलेले व प्रतिक प्रकाशन, पुणे यांनी प्रकाशित केलेले संगीतकार मदनमोहन हे पुस्यातक अतिशय वाचनीय आहे. प्रतिक प्रकाशनने प्रसिद्ध केलेले शरद कोरडे यांचे हे तृतीय पुस्तक आहे. या पुस्तकात त्यांनी सुप्रसिद्ध चित्रपट संगीतकार स्वर्गीय मदनमोहन यांच्या हिंदी चित्रपट गीतांचा मागोवा घेतला असून त्यांच्या जीवनातील विविध पैलूंचे दर्शन घडविले आहे.
मदनमोहन यांचे वडील रायबहादूर चुनीलाल कोहली हे इराक सरकारच्या कुर्दिस्तान पेशमर्ग फोर्समध्ये अकाऊंटंट जनरल या पदावर काम करीत होते. तेथेच इरबील शहरात मदनमोहन यांचा जन्म झाला. इराक स्वतंत्र झाल्यावर ते हिंदुस्थानात परत आले. मदनमोहन यांचे बालपण इराक, चकवाल-पंजाब, लाहोर व मुंबईमध्ये गेले. लहानपणापासून त्यांना संगीताची आवड होती. आजोबा डॉक्टर, आई कवयित्री व संगीत प्रेमी असल्याने घरात सुसंस्कृतपणा व संगीताची आवड होती. त्याचा परिणाम मदनमोहन यांचे संगीतप्रेम वाढण्यावर झाला. मुंबईत आल्यावर ते शाळेतील कार्यक्रमात भाग घेत व गाणी म्हणत असत. तेथील ऑल इंडिया रेडिओवरील लहान मुलांच्या कार्यक्रमासाठी मुलांना आकाशवाणीवर बोलावण्यात येई, त्यातही मदन मोहन यांचा सहभाग असे. सुप्रसिद्ध गायिका व अभिनेत्री सुरय्या, राज कपूर यांचा परिचय मदनमोहन यांच्याशी आकाशवाणीवर झाला. मदनमोहन यांनी आपल्या वडिलांच्या आग्रहामुळे डेहराडून येथे मिलिटरी स्कूलमध्ये प्रवेश घेऊन खडतर सैनिकी प्रशिक्षण सेकंड लेफ्टनंट म्हणून ते सैन्यात भरती झाले. काही काळातच त्यांनी वडिलांना न सांगता संगीत साधनेसाठी सैन्यातील नोकरी सोडून ते लखनौ येथील ऑल इंडिया रेडिओवर प्रोग्राम असिस्टंट म्हणून रुजू झाले. तेथे त्यांचा परिचय उस्ताद उस्ताद फैय्याजखान, उस्ताद अली अकबर खान, बेगम अख्तर, तलत महमूद या दिग्गज गायकांशी झाला व त्यांच्या संगीत विषयक ज्ञानात भर पडून त्यांना शास्त्रीय संगीताबाबत प्रेम वाटू लागले. लखनौ, दिल्ली येथील आकाशवाणी केंद्रात काम करून ते मुंबईत परतले. आपल्या वडिलांच्या सहाय्याने आपण मुंबईतील हिंदी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश करू, हा त्यांचा अंदाज चुकला. सैन्यातील मानाची नोकरी सोडून ते बेभरवशाच्या चित्रपट व्यवसायात येण्याचे स्वप्न पहात आहेत, याचा संताप येऊन त्यांच्या वडिलांनी त्यांना आपल्या घराचे दरवाजे बंद केले. त्यानंतर मदनमोहन यांचा स्वतःला सिद्ध करण्याचा संघर्ष सुरू झाला. अनेक संकटे व मानहानीला तोंड दिल्यावर देवेंद्र गोयल या नवीन निर्मात्याने त्यांना आपला पहिला चित्रपट ‘आँखे’ (१९५०) साठी संगीत देण्याचे स्वतंत्र काम दिले. आपल्या पहिल्या चित्रपटाचे काम पाहण्यासाठी त्यांनी आपल्या वडिलांना थिएटरमध्ये येण्याचे निमंत्रण दिले. चित्रपटातील संगीत पाहून रायबहादू यांच्या डोळ्यांतून अश्रूधारा सुरू झाल्या. ते मदनमोहन यांना म्हणाले, ‘तू योग्य मार्गावर आहेस. माझे चुकले.’ पिता-पुत्रांतील वाद संपला. दोघे एकत्र आले, पण थोड्याच काळात त्यांचा मृत्यू झाला व पुन्हा मदनमोहन एकाकी पडले. त्यानंतर त्यांनी स्वरकोकिळा लता मंगेशकर यांच्यासारखी बहीण, राजेंद्र कृष्ण व राजा मेहंदी अलीखॉं यांच्या सारखे मित्र, देवेंद्र गोयल, चेतन आनंद, राज खोसला यांच्या सारखे मार्गदर्शक मिळाले व शामसुंदर, एस.बी. बर्मन, नौशाद यांच्यासारखे प्रशंसक संगीतकार त्यांनी मिळवले. आपल्या संगीतावर फिल्मफेअर ऍवार्डची मोहोर उमटवता आली नाही ही खंत उभ्या आयुष्यभर त्यांना होती. याशिवाय चित्रपट पडद्यामागे एकमेकांना खच्ची करण्याचे जे उद्योग चालतात त्याचाही ते बळी ठरलेे होते त्यामुळे त्यांच्यात येणारी विफलता त्यांना व्यसनाच्या गर्तेत घेऊन गेली व हळूहळू त्यांचा प्रवास मृत्यूच्या दिशेने सुरू झाला. लिव्हर सोरायसिसने त्यांचा मृत्यू झाला.
मदनमोहन यांची १९५० पासून सुरू झालेली सांगितीक कारकीर्द १९७८ च्या ‘जलन’ या चित्रपटापर्यंत सुरु होते. या कारकीर्दीचा मागोवा, त्यांच्या वैयक्तीक आयुष्यातील सुखदु:खाचा आढावा शरद कोरडे यांनी अतिशय परिश्रम घेऊन लिहिल्याचे पुस्तक वाचताना जाणवते. पुस्तकाच्या शेवटी त्यांनी मदनमोहन यांनी संगीतबद्ध केलेल्या गाण्यांची, त्यांच्या गीतकारांची व चित्रपटाची सूची देण्यात आली आहे. सर्वसामान्य रसिकांना आवडेल असेच हे वाचनीय पुस्तक आहे.
पुस्तकाचे नाव- संगीतकार मदनमोहन
लेखक- शरद कोरडे
प्रकाशक- प्रतिक प्रकाशन, पुणे
पृष्ठे- १४८, किंमत- रु. १५०/-
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा