अभिजित पाटील : सहकारात ज्ञानाची पेरणी

 -उमाजी म. केळुसकर ⬑ रायगडचा डंका ⬉

       

     अलिबागच्या आदर्श नागरी सहकारी पतसंस्थेचे अध्यक्ष अभिजित सुरेश पाटील यांची यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाच्या (YCMOU) पतसंस्था व्यवस्थापन पदविका शिक्षणक्रमाच्या तज्ज्ञ सल्लागार समितीमध्ये निवड होणे, ही केवळ त्यांची वैयक्तिक उपलब्धी नाही, तर महाराष्ट्राच्या सहकार क्षेत्रासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. सहकार क्षेत्रातील अनुभवी आणि तंत्रज्ञानाचे जाणकार म्हणून त्यांची निवड हे दर्शवते की, आता शिक्षण आणि प्रत्यक्ष अनुभव यांच्या समन्वयाने या क्षेत्राला अधिक बळकटी देण्याची गरज ओळखली गेली आहे. ही निवड एका व्यापक बदलाची नांदी आहे, जिथे पारंपरिक सहकाराला आधुनिक ज्ञानाची जोड देऊन भविष्यातील आव्हानांना सामोरे जाण्याची तयारी केली जात आहे.

          आजही महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था सहकारावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. कृषी, बँकिंग, साखर उद्योग, दुग्ध व्यवसाय अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये सहकाराने मोठे योगदान दिले आहे. मात्र, जागतिकीकरण, डिजिटायझेशन आणि बदलत्या आर्थिक धोरणांमुळे सहकार क्षेत्रासमोर नवी आव्हाने उभी राहिली आहेत. स्पर्धा वाढली आहे, नियम अधिक कठोर झाले आहेत आणि ग्राहकांच्या अपेक्षाही वाढल्या आहेत. अशा परिस्थितीत, सहकार क्षेत्राला केवळ अनुभवाच्या बळावर पुढे नेणे पुरेसे नाही. त्याला व्यावसायिक दृष्टिकोन, अद्ययावत तंत्रज्ञान आणि कायदेशीर चौकटीचे सखोल ज्ञान यांची जोड मिळणे आवश्यक आहे. याच गरजेतून, यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठासारख्या मुक्त विद्यापीठाने 'पतसंस्था व्यवस्थापन पदविका' शिक्षणक्रम सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे, जो अत्यंत स्वागतार्ह आहे.

           या शिक्षणक्रमाचा उद्देश सहकार क्षेत्रात काम करू इच्छिणाऱ्या किंवा सध्या कार्यरत असलेल्या व्यक्तींना आवश्यक असलेले ज्ञान आणि कौशल्ये प्रदान करणे हा आहे. हा अभ्यासक्रम केवळ पुस्तकी ज्ञानापुरता मर्यादित नसेल, तर त्यात प्रत्यक्ष अनुभवाचाही समावेश असेल, हे अभिजित पाटील यांच्यासारख्या अनुभवी व्यक्तींच्या निवडीतून स्पष्ट होते. पतसंस्था आणि आधुनिक तंत्रज्ञान या विषयासाठीच्या तज्ज्ञ सल्लागार समितीत त्यांची निवड हे विशेष महत्त्वाचे आहे. आजच्या काळात तंत्रज्ञान हा कोणत्याही व्यवसायाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. पतसंस्थांनाही ग्राहकांना जलद आणि सुरक्षित सेवा देण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणे अपरिहार्य आहे. ऑनलाइन व्यवहार, मोबाईल बँकिंग, डेटा विश्लेषण आणि सायबर सुरक्षा यांसारख्या बाबींचे ज्ञान असणे आता काळाची गरज आहे. अभिजित पाटील यांच्यासारखे तंत्रज्ञानाचे जाणकार या अभ्यासक्रमाला दिशा देतील, हे निश्चितच सकारात्मक आहे.

        गेली तीन वर्षे आदर्श नागरी सहकारी पतसंस्थेचे अध्यक्ष म्हणून काम करताना अभिजित पाटील यांनी आपले नेतृत्वगुण आणि दूरदृष्टी सिद्ध केली आहे. त्यांची दक्षिण कोरियामधील आशिया खंडातील सहकारी पतसंस्थांच्या प्रशिक्षण शिबिरासाठी झालेली निवड, तसेच महाराष्ट्र राज्य सहकारी पतसंस्थांच्या महासंघातर्फे आयोजित प्रशिक्षण शिबिरांमध्ये तंत्रज्ञान या विषयावर व्याख्यान देण्याचा त्यांचा अनुभव, हे त्यांच्या ज्ञानाची आणि योगदानाची साक्ष देतात. हे अनुभव आता अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचणार आहेत. यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाच्या माध्यमातून ते केवळ एका संस्थेपुरते मर्यादित न राहता, संपूर्ण महाराष्ट्रातील सहकार क्षेत्रातील नवोदितांना आणि व्यावसायिकांना मार्गदर्शन करतील.

         अभिजित पाटील यांच्या निवडीतून एक महत्त्वाचा संदेश जातो. तो म्हणजे, केवळ उच्च पदवी किंवा पारंपरिक शिक्षण पुरेसे नाही, तर प्रत्यक्ष अनुभव, ज्ञानाची आस आणि ते इतरांना देण्याची तयारी ही देखील तितकीच महत्त्वाची आहे. सहकार क्षेत्रात अनेक जुने जाणते कार्यकर्ते आहेत, ज्यांच्याकडे अनुभवाचा मोठा साठा आहे. या अनुभवाला आधुनिक शिक्षणाची जोड मिळाली, तर सहकार क्षेत्राला एक नवीन दिशा मिळू शकते. यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाने ही संधी साधली आहे. हा शिक्षणक्रम अशा अनेक अनुभवी व्यक्तींसाठी एक व्यासपीठ बनेल, जे आपले ज्ञान इतरांना देऊ शकतील आणि त्याद्वारे एक मजबूत, ज्ञान-आधारित सहकार चळवळ उभी राहील. या पदविका शिक्षणक्रमामुळे सहकार क्षेत्रातील रोजगाराच्या संधीही वाढतील. प्रशिक्षित आणि कुशल मनुष्यबळ उपलब्ध झाल्याने पतसंस्थांची कार्यक्षमता वाढेल, नवीन सेवा सुरू करता येतील आणि स्पर्धात्मक वातावरणात टिकून राहणे सोपे होईल. ग्रामीण भागातील आर्थिक विकासात पतसंस्थांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. त्यांना अधिक सक्षम करण्यासाठी, हे शिक्षणक्रम मैलाचा दगड ठरतील.

         अभिजित पाटील यांची यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाच्या तज्ज्ञ सल्लागार समितीवरील निवड ही केवळ एक बातमी नाही, तर महाराष्ट्राच्या सहकार क्षेत्राच्या उज्वल भविष्याची एक झलक आहे. ही निवड ज्ञानाच्या आदानप्रदानाचे महत्त्व अधोरेखित करते आणि हे दाखवून देते की, पारंपरिक आणि आधुनिक यांच्या संगमातूनच प्रगती साधता येते. अभिजित पाटील यांच्यासारख्या अनुभवी आणि तंत्रज्ञानाचे जाणकार व्यक्तींच्या मार्गदर्शनाखाली हा शिक्षणक्रम यशस्वी होईल आणि संपूर्ण महाराष्ट्रातील सहकारात कार्य करू इच्छिणाऱ्या प्रत्येक विद्यार्थ्यापर्यंत पोहोचून, सहकार क्षेत्राला नवी ऊर्जा देईल अशी आशा आहे. ही खरंच महाराष्ट्राच्या सहकारासाठी एक सुवर्णसंधी आहे.