-उमाजी म. केळुसकर ⬑ खारावारा ⬉
आजकालच्या धावपळीच्या जीवनात तंत्रज्ञानाने आपले जीवन अनेक प्रकारे सुलभ केले आहे. संवाद साधण्याचे, माहितीची देवाणघेवाण करण्याचे आणि अगदी निमंत्रण पाठवण्याचे माध्यम म्हणून व्हॉट्सॲपने महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवले आहे. लग्न असो वा इतर कोणताही समारंभ, पत्रिका छापून नातेवाईकांना आणि मित्रांना प्रत्यक्ष वाटण्याऐवजी, अनेकजण आता व्हॉट्सॲपवर डिजिटल पत्रिका पाठवण्याला अधिक पसंती देत आहेत. वेळेची बचत, खर्चात घट आणि त्वरित पोहोचण्याची सोय यामुळे हा ट्रेंड चांगलाच रूढ झाला आहे. मात्र, याच सोयीच्या नादात आपण काही महत्त्वाचे मानवीय संबंध आणि आपुलकीची भावना हरवून बसत आहोत का, हा विचार करणे गरजेचे आहे.
अनेकजण व्हॉट्सॲपवर लग्नपत्रिका किंवा आमंत्रण पत्रिका पाठवून आपली जबाबदारी पूर्ण झाली, असे मानताना दिसतात. ‘पत्रिका पोहोचली म्हणजे झाले’ या विचारसरणीमुळे प्रत्यक्ष भेटी देणे किंवा फोन करून आग्रहाचे निमंत्रण देणे कमी झाले आहे. पण खरंच, केवळ डिजिटल माध्यमाद्वारे पाठवलेली पत्रिका निमंत्रणाची संपूर्ण भावना व्यक्त करू शकते का? ‘तुम्ही फक्त फॉर्मॅलिटी केली’ असा अर्थ नातेवाईक आणि मित्रमंडळींच्या मनात येऊ शकतो, हे आपण लक्षात घ्यायला हवे.डिजिटल निमंत्रणाचे अनेक फायदे आहेत यात शंका नाही. क्षणार्धात शेकडो लोकांपर्यंत पत्रिका पोहोचवता येते. डिझाइनमध्ये विविधता आणता येते आणि खर्चाच्या दृष्टीनेही ते अधिक सोयीचे ठरते. दूर असलेले नातेवाईक आणि मित्र यांना त्वरित माहिती मिळते आणि त्यांना येण्याची तयारी करता येते. लोकेशन, कार्यक्रमाची वेळ आणि इतर आवश्यक माहिती एका क्लिकवर उपलब्ध होते. त्यामुळे निमंत्रण पाठवणारे आणि स्वीकारणारे दोघांनाही याचा फायदा होतो.
परंतु, या फायद्यांच्या पलीकडे जाऊन विचार केल्यास, डिजिटल निमंत्रणामध्ये एक प्रकारचा भावनिक ओलावा आणि आपुलकीचा अभाव जाणवतो. लग्न हे केवळ एक समारंभाचे आयोजन नसते, तर दोन कुटुंबांचे आणि अनेक नातेवाईक-मित्रमंडळींचे भावनिक मिलन असते. या महत्त्वपूर्ण प्रसंगी केवळ एक औपचारिक संदेश पाठवून आपण आपल्या जवळच्या लोकांना किती महत्त्व देतो, हा प्रश्न निर्माण होतो.
ज्या व्यक्तींना आपण स्वतः जाऊन पत्रिका देतो किंवा फोन करून आग्रहाचे निमंत्रण करतो, त्यांना याचा वेगळा अनुभव येतो. त्यामागे आपली तळमळ, आदर आणि त्यांना आपल्या आनंदात सहभागी करून घेण्याची इच्छा दिसून येते. ‘तुम्ही आमच्यासाठी किती महत्त्वाचे आहात’ हे त्या कृतीतून नकळतपणे व्यक्त होते. याउलट, केवळ व्हॉट्सॲपवर पत्रिका पाठवल्याने, ‘यांना फक्त औपचारिक निमंत्रण द्यायचे होते’ किंवा ‘वेळ आणि खर्च वाचवण्यासाठी हे सोपे माध्यम निवडले’ असा अर्थ काढला जाऊ शकतो.
विशेषतः भारतीय संस्कृतीत, लग्न आणि इतर कौटुंबिक समारंभांना विशेष महत्त्व आहे. या प्रसंगी नातेवाईक आणि मित्रमंडळी एकत्र येतात, एकमेकांना भेटतात आणि आनंद वाटून घेतात. निमंत्रण ही केवळ माहिती देण्याची प्रक्रिया नसून, आपुलकी आणि संबंध दृढ करण्याची संधी असते. पारंपरिक पद्धतीत, घरातील कर्तेधर्ते स्वतः पत्रिका घेऊन जातात, मानपान करतात आणि आग्रहाने येण्याचे निमंत्रण देतात. यातून एक जिव्हाळ्याचे आणि आपुलकीचे वातावरण तयार होते.
आजच्या आधुनिक युगात या पारंपरिक पद्धती पूर्णपणे पाळणे शक्य नसेलही, पण त्याचा काही भाग नक्कीच जपला जाऊ शकतो. व्हॉट्सॲपवर पत्रिका पाठवल्यानंतर, ज्या लोकांशी आपले खास आणि जिव्हाळ्याचे संबंध आहेत, त्यांना एक साधा फोन करणेही खूप महत्त्वाचे आहे. ‘अरे, पत्रिका पाठवली आहे, तुम्ही नक्की या हं!’ किंवा ‘तुमच्याशिवाय आम्हाला आनंद येणार नाही, त्यामुळे तुमची उपस्थिती खूप महत्त्वाची आहे,’ असे दोन प्रेमळ शब्द बोलल्याने निमंत्रणाची भावना अधिक प्रभावीपणे पोहोचते.
या फोनमुळे केवळ औपचारिकता टाळली जात नाही, तर समोरच्या व्यक्तीलाही आपल्याबद्दल आदर आणि आपुलकी वाटते. त्यांना असे जाणवते की आपण त्यांना खऱ्या अर्थाने आमंत्रित करत आहोत आणि त्यांची उपस्थिती आपल्यासाठी किती मोलाची आहे. अनेकदा व्यस्त वेळापत्रकामुळे किंवा इतर काही कारणांमुळे लोक समारंभाला येण्याबद्दल द्विधा मनस्थितीत असतात. अशा वेळी आपला आग्रहाचा फोन त्यांना येण्यासाठी प्रोत्साहित करू शकतो.
फक्त व्हॉट्सॲपवर पत्रिका पाठवल्याने अनेक गैरसमजही निर्माण होऊ शकतात. काही लोकांना तेवढे महत्त्व न दिल्याचे वाटू शकते, तर काहींना वेळेवर पत्रिका न मिळाल्याने गैरसोय होऊ शकते. अनेकदा तांत्रिक अडचणींमुळे किंवा नेटवर्कच्या समस्येमुळे पत्रिका वेळेवर पोहोचत नाही किंवा दिसत नाही. अशा परिस्थितीत जर आपण फोन करून निमंत्रणाची खात्री केली, तर या समस्या टाळता येतात.
आजच्या सोशल मीडियाच्या जगात, जिथे आभासी संवाद अधिक महत्त्वाचा बनला आहे, तिथे प्रत्यक्ष मानवी संवाद आणि आपुलकीची भावना जपणे अधिक गरजेचे आहे. लग्न किंवा कोणताही समारंभ हा केवळ एक इव्हेंट नसतो, तर तो आपल्या माणसांना एकत्र आणण्याचा आणि संबंध अधिक घट्ट करण्याचा एक सुंदर अवसर असतो. या संधीचा पुरेपूर उपयोग करण्यासाठी डिजिटल निमंत्रणासोबतच प्रत्यक्ष भेटणे किंवा फोन करणे हे अधिक योग्य आहे.
याचा अर्थ असा नाही की डिजिटल निमंत्रणे पूर्णपणे चुकीची आहेत. वेळेची गरज आणि सोयीनुसार त्यांचा वापर नक्कीच केला जाऊ शकतो. परंतु, त्यांचा वापर करताना आपण मानवी संबंधांची आणि भावनांची जाणीव ठेवणे महत्त्वाचे आहे. शेवटी, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की निमंत्रण पाठवण्याचा उद्देश केवळ माहिती देणे नसून, आपल्या भावना व्यक्त करणे आणि आपल्या प्रियजनांना आपल्या आनंदात सहभागी करून घेणे हा असतो. केवळ व्हॉट्सॲपवर पत्रिका टाकून आपण हे उद्दिष्ट पूर्ण करू शकत नाही. त्यामुळे, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करत असताना, आपण आपल्या संस्कृतीतील आणि मानवीय संबंधांतील आपुलकीचा ओलावा जपायला हवा. एक साधा फोन कॉल अनेकवेळा केवळ औपचारिकतेपेक्षा अधिक महत्त्वाचा ठरतो आणि आपल्या संबंधांना अधिक दृढ करतो, यात शंका नाही. त्यामुळे, पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही लग्नपत्रिका किंवा आमंत्रण पत्रिका व्हॉट्सॲपवर पाठवाल, तेव्हा आपल्या खास लोकांपर्यंत एक प्रेमळ फोन कॉल नक्की करा. बघा, पटतंय ना?
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा