सपना : अलिबागच्या यशाची नवी दिशा

-उमाजी म. केळुसकर ⬑ वलयांकित ⬉

सुरक्षितता, आरोग्य आणि नवोन्मेष – अलिबागच्या कन्या सपना कोरडे-घोडिंदे यांच्या यशाची ही त्रिसूत्री आहे. मूळच्या अलिबागच्या, पण सध्या पुण्याच्या शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालयात इन्स्ट्रुमेंटेशन विभागाच्या प्रमुख प्राध्यापिका म्हणून कार्यरत असलेल्या डॉ. सपना कोरडे-घोडिंदे यांना सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाकडून नुकतीच डॉक्टरेट (पीएच.डी.) पदवी प्रदान करण्यात आली आहे. त्यांच्या या दिमाखदार यशाने अलिबागच्या मातीचा गौरव पुन्हा एकदा गगनाला भिडला असून, जिल्ह्याच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा खोवला गेला आहे. त्यांच्या या प्रवासाची गाथा ही केवळ एका व्यक्तीच्या यशाची कहाणी नाही, तर ती एका दूरदृष्टीची, अथक परिश्रमाची आणि समाजाला उपयुक्त ठरणारे काहीतरी देण्याच्या ध्येयाची प्रेरणादायी कहाणी आहे.

           डॉ. सपना कोरडे-घोडिंदे यांनी आपल्या संशोधनासाठी निवडलेला विषय हा केवळ तांत्रिकदृष्ट्या महत्त्वाचा नाही, तर तो आपल्या दैनंदिन जीवनाशी आणि सार्वजनिक आरोग्याशी थेट संबंधित आहे – "रॅपिड डिटेक्शन अँड क्वांटिफिकेशन ऑफ काऊ मिल्क अडलट्रेशन" (गाईच्या दुधातील भेसळ जलद ओळखणे आणि तिचे प्रमाण निश्चित करणे). आजकाल दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये होणारी भेसळ ही एक भीषण समस्या बनली आहे. अनेकदा युरिया, फॉर्मल्डिहाइड, डिटर्जंट किंवा स्टार्चसारखे पदार्थ दुधात मिसळले जातात, ज्यामुळे ते आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक ठरते. अशा स्थितीत, डॉ. कोरडे-घोडिंदे यांनी या गंभीर समस्येवर एक वैज्ञानिक आणि प्रभावी उपाय शोधला आहे. त्यांनी एक अत्याधुनिक सेन्सर सिस्टिम विकसित केली आहे, जी दुधातील भेसळ केवळ त्वरित ओळखत नाही, तर त्या भेसळीचे नेमके प्रमाणही अचूकपणे मोजते. हे तंत्रज्ञान अन्नसुरक्षा आणि सार्वजनिक आरोग्य या दोन्ही क्षेत्रांमध्ये क्रांती घडवू शकते. कल्पना करा, आपल्या घरापर्यंत येणारे दूध शुद्ध आहे की नाही, हे काही मिनिटांत तपासणे किती सोपे होईल!

          विशेष म्हणजे, त्यांच्या या सिस्टिमचे मॉडेलिंग करून कॉमसोल (Comsol) नावाचे एक अभिनव सॉफ्टवेअर तयार करण्यात आले आहे. या सॉफ्टवेअरमध्ये मशीन लर्निंग अल्गोरिदमचा (यंत्र शिक्षण प्रणाली) वापर करून भेसळीचे अचूक वर्गीकरण करण्याची पद्धत विकसित केली आहे. याचा अर्थ असा की, हे तंत्रज्ञान केवळ भेसळ ओळखत नाही, तर ती कोणत्या प्रकारची आहे आणि तिचे प्रमाण किती आहे, हेदेखील सांगते. हे तंत्रज्ञान दुधातील भेसळ ओळखणे अधिक सोपे, जलद आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे अधिक विश्वासार्ह करेल. त्यांच्या या संशोधनाचा थेट फायदा दूध उत्पादक, प्रक्रिया करणारे उद्योग आणि अंतिम ग्राहक अशा सर्वांना होणार आहे. दुधाची गुणवत्ता तपासण्यासाठी लागणारा वेळ आणि खर्च कमी होईल, ज्यामुळे संपूर्ण दुग्ध उद्योगात पारदर्शकता वाढेल आणि ग्राहकांना सुरक्षित व पौष्टिक दूध मिळेल.

          डॉ. सपना कोरडे-घोडिंदे यांचे शिक्षण पुणे येथील अभियांत्रिकी शिक्षणाचे अग्रगण्य केंद्र असलेल्या कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग (COEP) येथे झाले आहे. या प्रतिष्ठीत संस्थेतून मिळालेल्या उच्चशिक्षणामुळेच त्यांना हे अभिनव संशोधन साकारता आले. सध्या त्या शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, शिवाजीनगर, पुणे येथे इन्स्ट्रुमेंटेशन विभागाच्या प्रमुख प्राध्यापिका म्हणून कार्यरत आहेत. अध्यापन आणि प्रशासकीय जबाबदाऱ्या यशस्वीपणे सांभाळून, त्यांनी हे महत्त्वपूर्ण संशोधन पूर्ण केले, हे त्यांच्या समर्पण आणि कठोर परिश्रमाचे उत्तम उदाहरण आहे. त्यांची ही कामगिरी अनेक तरुण संशोधकांना आणि विशेषतः महिलांना, शिक्षण आणि संशोधनाच्या क्षेत्रात पुढे जाण्यासाठी नक्कीच प्रेरणा देईल.

         डॉ. सपना कोरडे-घोडिंदे या कोकणनामाचे निवासी संपादक, प्रसिद्ध नाट्य-चित्रपट अभिनेते आणि एक संवेदनशील साहित्यिक शरद कोरडे यांच्या कन्या आहेत. त्यांच्या वडिलांनी कला आणि साहित्य क्षेत्रात अलिबागचे नाव उज्ज्वल केले आहे, तर त्यांच्या मातोश्री चारुशीला शरद कोरडे ज्येष्ठ नागरिक संस्था अलिबागच्या उपाध्यक्ष आहेत. त्यांनी रायगड जिल्हा परिषदेच्या बालविकास प्रकल्पात पर्यवेक्षिका म्हणून आपल्या कामाने जिल्ह्यात चांगला ठसा उमटवला आहे. आता त्यांच्या कन्येने विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात केलेल्या या महत्त्वपूर्ण कामगिरीमुळे कोरडे कुटुंबाच्या यशात आणखी एक सोनेरी पान जोडले गेले आहे. एकाच कुटुंबातील दोन पिढ्यांनी वेगवेगळ्या क्षेत्रांतून अलिबागच्या मातीचा गौरव केला आहे, ही आपल्या सर्वांसाठी एक अभिमानास्पद बाब आहे.

        डॉ. सपना कोरडे-घोडिंदे यांचे हे यश केवळ एक वैयक्तिक उपलब्धी नाही, तर ते महाराष्ट्रातील शिक्षण, संशोधन आणि विकासाच्या क्षेत्रासाठी एक मैलाचा दगड आहे. त्यांच्या या कार्यामुळे केवळ अलिबागचेच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राचे आणि देशाचे नाव जागतिक स्तरावर उंचावले आहे. त्यांनी दाखवून दिले आहे की, योग्य ध्येय, अथक परिश्रम आणि समाजासाठी काहीतरी उपयुक्त करण्याची तळमळ असेल, तर कोणतीही व्यक्ती कितीही मोठे यश संपादन करू शकते. त्यांच्या या प्रेरणादायी प्रवासाला आणि पुढील वाटचालीस मनःपूर्वक शुभेच्छा! अलिबागची ही सुपुत्री आपल्या कार्यामुळे असेच नव-नवीन यश संपादन करो आणि आपल्या सर्वांना अभिमान वाटेल असे कार्य करत राहो!